Yüksekte çalışma sektörünün teknik dilini öğrenin. Manlift, makaslı, eklemli, ATEX, G3 sertifikası, periyodik kontrol ve daha fazlası — alfabetik düzende 51+ terim.
Tanımlar genel bilgilendirme içindir. Yasal gereklilik, yetki kapsamı ve makine limiti için güncel resmi kayıtları, üretici kılavuzunu ve işe özel risk değerlendirmesini esas alın.
Yüksekte çalışma için EN 280 maksimum rüzgar hızı sınırı.
Rüzgâr limiti makine ve konfigürasyona göre değişir. Sahada anemometre kullanılmalı, üretici etiketindeki/manuelindeki azami değer esas alınmalı ve hava koşulu limite yaklaşmadan çalışma güvenli biçimde durdurulmalıdır.
Alternatif akım motoru — modern akülü platformların standardı.
DC (doğru akım) motorlara göre daha sessiz çalışan, daha az bakım gerektiren ve daha uzun ömürlü motor teknolojisi. 2020 sonrası akülü platformların büyük çoğunluğu AC motor kullanır.
Sepet üzerindeki operatörü güvenli şekilde aşağıya indirme prosedürü.
Yer kontrol panelindeki acil iniş valfi ile motor olmaksızın sepetin manuel kontrollü hızla aşağıya inmesi. Pre-use checklist günlük olarak test edilir. Hidrolik basınç düşse dahi çalışır.
Operatör yakınlık ve hareket algılama sistemi.
Sepetteki operatörün hareketini ve pozisyonunu izleyen sensör grubu. Operatör konsola yaslanırsa hareketi otomatik durdurur, çarpışma riskini azaltır. Premium markalarda (Haulotte, JLG) standart.
Elektrikli motorla çalışan, sıfır emisyonlu iç mekan platformu.
24V veya 48V batarya sistemi ile çalışan elektrikli platform. Sıfır emisyonlu olduğu için iç mekan kullanımına uygundur. Standart bir tek şarj 8 saatlik vardiyayı karşılar. Dizel modellere göre %5-10 daha pahalı kira fiyatı.
Rüzgar hızını ölçen cihaz — sepet veya saha kullanımı.
Saha veya sepet üstünde monte edilen rüzgar hızı sensörü. Bazı premium platformlarda sepete entegre olur ve 12.5 m/s aşıldığında sesli alarm verir.
ABD yüksekte çalışma platformu güvenlik standardı.
American National Standards Institute (ANSI) A92 serisi, ABD'de yüksekte çalışma platformlarının tasarım, üretim, kullanım ve eğitim standartlarını belirler. A92.20, A92.22, A92.24 alt standartları farklı platform tiplerini kapsar.
Patlayıcı ortamlarda kullanım için Avrupa direktifi (Atmosphères Explosibles).
ATEX, patlayıcı atmosferde kullanılacak ekipmanlara ilişkin Avrupa Birliği düzenlemelerini ifade eder. Sahanın bölge sınıfı yetkili risk değerlendirmesiyle belirlenmeli; kullanılacak gerçek ekipmanın uygun kategorisi ve sertifikası belge üzerinden doğrulanmalıdır.
Bom yapılı platform — eklemli ve teleskopik tiplerin genel adı.
İngilizce 'boom' (kol) — sabit bir gövde üzerinden çıkıp uzayan kollu yüksekte çalışma platformu. İki ana alt tipi: knuckle boom (eklemli) ve straight/telescopic boom (teleskopik).
Avrupa Birliği uygunluk işareti.
Conformité Européenne işareti, ürünün ilgili Avrupa Birliği uygunluk gereklerine tabi olduğunu gösterir. İşaret tek başına saha uygunluğunu kanıtlamaz; uygunluk beyanı, model/seri bilgisi ve işe özel risk değerlendirmesi birlikte kontrol edilmelidir.
Tekerleklerin tek tarafa kayması durumunda devreye giren çekiş kilidi.
Çamur, kar veya çakıl gibi düşük sürtünmeli zeminlerde tekerleklerin patinaj yapmasını engelleyen mekanik kilit. Dizel rough terrain modellerde standart özellik.
Tek operatörlü, kapı eşiğinden geçebilen kompakt dikey platform.
İngilizcesi 'vertical mast lift'. Tek teleskopik direk üzerinde küçük sepet taşıyan, 0.74-0.9m gövde genişliğinde kompakt platform. Standart bir bina kapısından geçer, asansörle kat değişimi yapılabilir. 5m-10m yükseklik aralığında, 1 operatör + 230kg taşıma.
Dizel motorla çalışan, açık şantiye için optimize edilmiş platform.
Açık şantiyede ham toprak, çakıl ve eğimli zeminde çalışmak üzere tasarlanmış 4x4 arazi tipi platform. Egzoz emisyonu nedeniyle iç mekanda kullanılamaz. %25-30 eğim çıkma kabiliyeti, yüksek taşıma kapasitesi (567 kg+) standartıdır.
Şasinin yatay eğimini izleyen güvenlik sensörü.
Platform 5° üzeri eğime girdiğinde otomatik olarak hareketi durduran sensör. Tüm platformlarda zorunlu güvenlik bileşenidir; pre-use checklist'te günlük test edilir.
Çoklu eklemli kolu sayesinde engel arkasına ulaşabilen platform.
İngilizcesi 'articulating boom lift' veya 'knuckle boom'. Çoklu eklemli ana kol yapısıyla, çatı sarkımı, kolon arkası, ağaç dalı altı gibi geometrilere ulaşabilen platform. 12m-32m arasında çalışma yüksekliği. 6m-12m yatay uzanım sunar.
Avrupa yüksekte çalışma platformu güvenlik standardı.
European Standard EN 280, AB sınırları içinde manlift, makaslı, eklemli ve teleskopik platformların tasarım ve test gerekliliklerini belirler. Türkiye'de TS EN 280 olarak uygulanır.
Statik elektrik boşalmasına karşı korumalı — elektronik üretim için.
Electrostatic Discharge (ESD) riskine karşı iletken lastik, topraklama veya başka tasarım önlemleri içerebilen ekipman özelliği. Gereklilik ve uygunluk tesisin ESD kontrol planı ile gerçek model belgelerine göre belirlenmelidir.
Mobil vinç operatörü mesleki yeterlilik belgesi.
MYK akredite mobil vinç operatörlüğü sertifikası. Manlift için yeterli değildir; G3 ayrı bir belgedir.
Forklift operatörü mesleki yeterlilik belgesi.
MYK akredite forklift operatörlüğü sertifikası. Manlift kullanımı için yeterli değildir; G3 ayrı bir belgedir.
Mobil yükseltici iş ekipmanı operatörü mesleki yeterlilik belgesi.
Piyasada yükseltici platform operatör belgeleri için kullanılan adlardan biri. Belgenin düzenleyicisi, resmi programı, ekipman kapsamı, eğitim/sınav şartı ve geçerlilik süresi güncel kayıt üzerinden doğrulanmalıdır.
Platformun bom/makas mekanizmasını çalıştıran basınçlı yağ.
ISO 46 viskoziteli mineral bazlı hidrolik yağ standardıdır. Soğuk depo modellerinde özel düşük sıcaklık dayanımlı sentetik sıvı kullanılır. Süt rengi (su kontaminasyonu) veya koyu siyah (aşırı ısınma) görüldüğünde derhal değiştirilir.
Teklifteki vergi oranını güncel resmi kaynaktan doğrulama adımı.
Uygulanacak KDV oranı işlem tarihi, hizmetin niteliği ve tarafların vergi durumuna göre yürürlükteki mevzuattan belirlenir. Teklifteki oran mali müşavir veya Gelir İdaresi'nin güncel kaynağıyla doğrulanmalıdır.
Eklemli platformun çoklu eklemli kol yapısı.
İngilizce 'knuckle' (parmak ekleminin orta noktası) — eklemli platformların çoklu eklemli kol yapısını ifade eder. Bu yapı sayesinde sepet yatay, dikey ve çapraz pozisyonlanabilir.
Premium platformlarda kullanılan modern akü teknolojisi.
Geleneksel kurşun-asit akülere göre %30 daha hafif, %50 daha uzun ömürlü, %20 daha hızlı şarj olan akü tipi. Premium hat platformlarda (Haulotte Pulseo, JLG E-AGS) standart, diğer modellerde opsiyonel.
Büyük gabari platformların taşınması için alçak yataklı semitreyler.
Gabari ve ağırlığı standart taşımaya uygun olmayan ekipmanlarda kullanılabilen alçak şasili taşıma aracı. Araç, izin, güzergâh, sigorta ve ücret gereksinimleri gerçek yük ile taşıma planına göre doğrulanmalıdır.
Çapraz makas mekanizmasıyla dikey hareket eden geniş sepetli platform.
Şasinin üzerine monte edilmiş çapraz çelik makasların hidrolik veya elektrik gücüyle açılmasıyla dikey olarak yükselen yüksekte çalışma platformu. İki ana tipi: akülü (iç mekan) ve dizel rough terrain (açık şantiye). En geniş çalışma sepetine sahip platform tipidir.
Yüksekte personel taşıma platformu için genel terim.
İngilizce 'man lift' kelimesinden Türkçeleştirilmiş kullanım. Dikey eksende çıkan makaslı ve esnek hareket eden eklemli/teleskopik tüm yüksekte çalışma platformu tiplerini kapsar. Resmi mevzuatta 'mobil yükseltici iş ekipmanı' olarak geçer.
Yüksekte çalışma platformunun günlük/haftalık/aylık ücretle kullanma hizmeti.
Manlift, makaslı, eklemli ve teleskopik platformların satın alınmadan, belirli süre ücret karşılığı kullanım hizmeti. Operatörlü veya operatörsüz; günlük, haftalık, aylık, yıllık paketlerle sunulur.
Makine + G3 yetkinliği ve belgesi doğrulanan operatör paket hizmet.
Sağlayıcının ekipmanla birlikte operatör de planladığı hizmet modeli. Operatör yetkinliği, vardiya, ücret, sigorta ve sorumluluk paylaşımı sağlayıcıya göre değişir ve sözleşmede doğrulanmalıdır.
Örümcek ve büyük teleskopik platformlarda stabilite sağlayan hidrolik destek ayağı.
Platform şasinin yanlarından açılan hidrolik destek bacakları. Outrigger açıkken platform yere sabitlenir, eğimli zeminde dahi mükemmel stabilite sağlanır. Açma süresi tipik 2-3 dakikadır. Outrigger açıkken sürüş yapılamaz.
Mevzuat, üretici talimatı ve önceki rapora göre planlanan güvenlik kontrolü.
İş ekipmanının güvenli durumunu değerlendiren kontrol süreci. Azami periyot ve kontrolü yapacak yetkili, ekipman türü ile yürürlükteki mevzuata göre belirlenir; önceki rapor, üretici talimatı ve resmi mevzuat birlikte kontrol edilmelidir.
Sürüş sırasında çukur düşmesini engelleyen otomatik fren sistemi.
Sepet kalkıkken sürüş sırasında potansiyel zemin çöküntüsünü algılayan ve aracı durduran güvenlik sistemi. Modern makaslı platformlarda standart.
Kiralama öncesi ekipman teslim öncesi denetim raporu.
Profesyonel kiralama firmalarında her ekipman, müşteriye teslim öncesi 30+ kalemli denetimden geçer. Hidrolik, elektrik, akü, lastik, sepet, korkuluk, KKD bağlantı noktaları kontrol edilir. Rapor müşteriyle paylaşılır.
Vardiya öncesi yapılması zorunlu 12 maddelik denetim listesi.
Her vardiya başında operatörün uygulamak zorunda olduğu güvenlik denetimi: hidrolik sıvı, akü, acil stop, eğim sensörü, lastik, korkuluk, ortam, hava koşulları gibi 12 ana kalem kontrol edilir.
Arazi tipi — ham/eğimli zemin için tasarlanmış model varyasyonu.
Şantiye RT (Rough Terrain) modelleri büyük çaplı arazi lastikleri, 4x4 çeker sistem, diferansiyel kilit ve genişletilmiş şasi ile gelir. Dizel motorlu olur. %25-30 eğim çıkar, ham toprak ve çakılda manevra yapar.
Eklemli platformun sepetin kendi ekseni etrafında dönme açısı.
180° veya 360° sepet rotasyonu, eklemli platformlarda operatörün hedef noktaya optimum açıdan yaklaşmasını sağlar. Hidrolik motor veya elektrikli aktüatörle kontrol edilir.
Sepet tabanının zeminden yüksekliği — ekipmanın gerçek mekanik kapasitesi.
Platform yüksekliği olarak da geçer. Sepetin tabanının zeminden yüksekliği. Çalışma yüksekliği'nden 2 metre eksiktir. Spesifikasyon dokümanlarında 'platform height' kolonunda görülür.
Tracker veya tekerlek üzerinde sıkı dönüş yapan kompakt sürüş sistemi.
Sağ ve sol motorların bağımsız hızlanmasıyla yerinde 360° dönüş yapan sürüş sistemi. Bazı kompakt makaslı ve örümcek modellerde kullanılır.
-25°C dayanımlı özel akü, hidrolik ve elektrik paketi.
Dondurulmuş gıda depoları (-25°C) gibi düşük sıcaklık ortamlarında çalışacak platformlar için özel paket. Düşük sıcaklık dayanımlı sentetik hidrolik sıvı, özel kimyalı akü ve ısıtmalı kontrol paneli içerir.
Tek parça uzayıp kısalan bom ile maksimum yatay uzanım sağlayan platform.
Tek parça halinde teleskopik (dürbün gibi) uzayan hidrolik bom yapısı. 20m-40m çalışma yüksekliği, 17m-30m yatay uzanım. Düz hat erişimde sınıfının en uzun mesafe çözümü; ancak engel arkasına erişemez.
ABD/AB son emisyon standardı — düşük NOx ve PM dizel motor.
EPA Tier 4 Final ve EU Stage V emisyon standartları, dizel motorların azot oksit (NOx) ve partikül madde (PM) emisyonlarını önemli ölçüde sınırlar. Yeni dizel platformlar bu standartlara uyumlu üretilir; çevresel hassasiyetli projelerde tercih edilir.
Türk Akreditasyon Kurumu — muayene kuruluşlarını akredite eden devlet kurumu.
Türk Akreditasyon Kurumu, uygunluk değerlendirme kuruluşlarını akredite eden ulusal kurumdur. Bir kuruluşun akreditasyon durumu ve kapsamı TÜRKAK'ın güncel kayıtlarından kontrol edilmelidir; kurum adı tek başına her ekipman için yetki göstermez.
Yıllık periyodik kontrol sonucu hazırlanan resmi muayene raporu.
Ekipmanın periyodik kontrol sonucunu kaydeden rapor için halk arasında kullanılan ifade. Raporu düzenleyen kişinin/kuruluşun yetkisi, kapsamı, kontrol tarihi, sonraki kontrol tarihi ve ekipman kimliği ayrı ayrı doğrulanmalıdır; marka adı tek başına yeterlilik kanıtı değildir.
Platformun ulaşabildiği 3 boyutlu çalışma alanı.
Platform sepetinin kapsayabildiği yatay × dikey × derinlik üç boyutlu mesafe. Eklemli platformlarda en geniş; makaslı platformlarda sadece dikey hat üzerinde sınırlıdır.
Ana motor arızasında acil iniş için yedek hidrolik pompa.
Ana motor veya hidrolik pompa arızalandığında devreye alınan yedek elektrikli pompa. Acil iniş prosedürünün motor olmadan tamamlanmasını sağlar.
Eklemli/teleskopik bom platformunun ana gövdeden yatay erişebildiği mesafe.
İngilizcesi 'horizontal reach' veya 'outreach'. Eklemli ve teleskopik platformlarda, ana şasinin merkezinden sepetin ulaşabildiği maksimum yatay mesafe. Engel arkası erişim ve geniş açıklık projelerinde kritik ölçüdür.
Arıza halinde ikame ekipman için sözleşmeye yazılan hizmet hedefi.
İkame ekipman otomatik veya standart bir garanti değildir. Eşdeğer sınıf, lokasyon, hedef süre, hariç durumlar ve müsaitlik koşulları sözleşmede açıkça belirtilmelidir.
Sepetteki taşıma yükünü ölçen ve limit aşımını engelleyen sensör.
Sepet içindeki yükü gerçek zamanlı ölçen sensör. Belirlenen kapasite limitleri aşıldığında platform hareket etmeyi durdurur. Tüm modellerde zorunlu güvenlik bileşeni.
Operatörün kollarını uzatarak ulaşabileceği maksimum yükseklik.
EN 280 standardına göre çalışma yüksekliği = sepet yüksekliği + 2 metre. Bu 2 metre standart operatör boyu ve kol uzanım payıdır. Manlift kataloglarında en yaygın kullanılan ölçüdür.
Dar gövde + outrigger ile eğimli zeminde çalışabilen paletli platform.
İngilizcesi 'spider lift' veya 'tracked boom'. 0.79-1.0m süper dar gövde, paletli (tracked) süspansiyon ve 4 hidrolik destek ayağı (outrigger) ile çalışan özel platform. Tarihi avlu, dar geçit, eğimli zemin uygulamalarında tercih edilir. 15m-50m yükseklik aralığı.
Hassas zeminde iz/çizik bırakmayan beyaz pigmentli lastik.
Hassas zeminlerde iz riskini azaltmak için kullanılan açık renkli lastik türü. Gereklilik ve fiyat farkı zemine, işveren şartnamesine ve gerçek modele göre doğrulanmalıdır.
